|
|
|
|
|
|
|
When The Lady Talks (NL) |
 2010
ARCHIVE
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
2001
2000
1999
1998
1997
|
|||
Associated projects: Ladyshave Live at Arminius
When the Lady Talks door Xandra Schutte We leven in een tijd dat de mainstream-media jubelen over de ‘metrosexual’, de man er in z’n uiterlijk en z’n gedrag niet voor terugschrikt om vrouwelijk en gevoelig te zijn, terwijl hij toch gewoon een gezonde heteroseksueel is. Op televisie en in kranten zie je voortdurend carrièrevrouwen in feminien gesneden herenpakken langskomen, of het nu om Condoleeza Rice of Angela Merkel gaat. Popsterren zijn al decennia aan het ‘genderbenden’ - in hun uitdossing en optreden barsten ze zogezegd uit het korset van hun sekse. Dat werpt de vraag op of gender vandaag de dag nog wel een onderwerp is. Als de maskerade, het spel met sekserollen en de mannelijke of vrouwelijke identiteit schering en inslag is geworden in de westerse cultuur, waarom zou je het dan nog over gender hebben? En toch hadden we het over gender en identiteit tijdens het programma ‘When the Lady Talks’ op 11 september 2005 in de Arminiuskerk. Kunstenaars, fotografen, mode-ontwerpers, museumconservatoren en wetenschappers gaven in een wervelende show hun standpunt over sekse, of ze toonden werk dat sekse thematiseert. Wat bleek? Er mag dan volop gespeeld worden tegenwoordig, alle mogelijke grenzen van mannelijkheid en vrouwelijkheid mogen worden verkend, we blijven nog steeds in mannelijk en vrouwelijk en dus in hokjes denken. We vinden het aantrekkelijk om mannelijkheid en vrouwelijkheid te relativeren, maar tegelijk kunnen we maar moeilijk zonder het houvast van die bij de geboorte gegeven tweedeling. Verwarring is leuk, maar niet te veel - dan raken we echt in de war. Fotograaf Ari Versluis geeft daar een treffende demonstratie van. Samen met Ellie Uyttenbroek werkt hij al jarenlang aan de succesvolle reeks ‘Exactitudes’, bij elkaar gegroepeerde foto’s van mensen die er alles aan doen om met hun kleding en haardracht hun individualiteit uit te dragen. Maar of het nu gabbermeisjes, ‘leather boys’, onopvallende ‘naturals’ of bestudeerd nonchalante mannen in ‘designer clothes zijn’ - al die uitgesproken individuen lijken verdacht veel op andere individuen met dezelfde stijl. Individualisme en conformisme liggen vaak akelig dicht bij elkaar. Versluis vertelt hoe hij op straat zijn modellen zoekt, hoe hij telkens een steeds beter oog voor details ontwikkelt - de perfectie van een stijl zit in de details - en hoe niks is wat het lijkt. Wat je ziet is niet waar, benadrukt hij: de ‘leather boys’ zien er heel mannelijk en vervaarlijk uit, maar ze zijn eigenlijk heel vrouwelijk. De bimbo met hoogblond haar en prompte borsten kan opeens zeggen dat ze lesbisch is. En daar, bekent Versluis, heeft hij het moeilijk mee. Hij is afkomstig uit de generatie die de homoseksuele identiteit heeft moeten bevechten - en dan lijkt het er nu niet meer toe te doen. Risk Hazekamp maakt fotografisch werk waarop ze zichzelf afbeeldt in de surreele, weidse landschappen van de western. Ze kan eruit zien als een Marlboro-cowboy, maar dan een vrouwelijke. Hoewel je dat ‘vrouwelijke’ misschien niet eens kan zeggen, want ze deconstrueert mannelijkheid en vrouwelijkheid zo dat er een vorm van ‘femanliness’ ontstaat. In de Arminiuskerk vertoont ze een film waarin een tengere, androgyne vrouw met baard in Parijs flaneert. Haar borsten zijn afgebonden, dat wordt duidelijk als ze aan het eind van de film de windsels onder haar witte overhemd vandaan haalt en je een schaduw van borsten ontwaart. Maar het grootse deel van de film weet je niet wat je ziet: een jongen? Een hermafrodiet? Een vermomde vrouw? Een homoseksueel die aan het cruisen is? Hazekamp sticht graag verwarring, maar dat is geen spel, dat is ernst. Dat verklaart ze in het verhaal dat ze houdt terwijl de film loopt. Het duale systeem dat de mensheid onderverdeelt in mannen en vrouwen bekoort haar niet; zij sluit zich aan bij de Amerikaanse theoretica Judith Buttler die de verdeling in twee seksen verwerpt. Ze voelt zich geen vrouw, en trouwens ook geen man, ze bevindt zich ergens op een continuüm tussen mannelijkheid en vrouwelijkheid dat per definitie vloeiend is. In haar film tart ze de clichés, maar ze laat tegelijk zien dat haar betoog over de grenzeloosheid idealistisch zo niet utopisch is: de vervreemding die de vrouw met baard veroorzaakt, drukt ons paradoxaal genoeg met de neus op het feit dat de cliché's nog springlevend zijn. Dat het spel met gender en identiteit de grenzen uitrekt maar niet laat verdwijnen, dat blijkt uit veel van de bijdragen. Jessica Gysel, redacteur van voorheen Kutt Magazine, de lesbische tegenhanger van het mannelijke Butt, en oprichtster van het nieuw te verschijnen blad GLU, Girls Like Us, vertelt dat haar lezeressen niet van al te veel spel gediend zijn: mooie beelden van ‘gewone’ lesbo’s zijn mooi genoeg. Modevormgever Marga Weimans zoekt in haar werk naar een eigenzinnige combinatie van de Europese modegeschiedenis, en dan met name het dandyisme, Afrikaanse exotische kleding en de Rotterdamse straatcultuur. Dat blijkt prachtig uit haar collectie die is geinspireerd op hiphop. Stoere zwarte mannen lopen trots in carnavaleske kleren; ze zijn viriel maar zijn getooid met vrouwelijke mantels. Ja, ze vinden haar ontwerpen prachtig, bevestigt Weimans, maar voor tijdens de modeshow, niet voor op straat - het spel heeft z’n grenzen. Nele Bernheim laat zien wat er gebeurt als vrouwen de broek aan hebben in haar fictieve geschiedenis van het broekpak, van ‘le smoking’ van Yves Saint Laurent tot Victor & Rolf: vrouwen in pak zijn buitengewoon vrouwelijk en sexy. De performance van DJ Chantelle knipoogt vooral naar de ‘gynander’ (vrouwman) van het fin de siècle. DJ Chantelle heeft een strak aangetrokken korset aan, maar boven haar vrouwelijke wespentaille tekent zich een platte, ontblote mannenborst af. De opiumpijp (denk aan Baudelaire) in haar hand, de zwoel gezongen muziek, ze slingeren je als toeschouwer terug de tijd in. Misschien dat de vrouwelijke identiteit het meest binnenstebuiten wordt gekeerd in haar filmpje over Mathilde Willink dat documentairemaakster Jasmina Fekovic heeft meegenomen. Mathilde is zo’n ‘superpoes’ dat haar vrouwelijkheid camp wordt en bijna ongeloofwaardig is. Gender is, kortom, nog steeds een onderwerp. We geloven graag dat de maskerade de sekseverschillen ondermijnt, dat de mannelijke en vrouwelijke identiteit losser en ondefnieerbaarder is dan voorheen. Maar dat is maar de vraag. Dat wordt, op een heel andere manier, benoemd door Ken Pratt, curator van de tentoonstelling Ladyshave, en Sue-an van der Zijpp, conservator hedendaagse kunst van het Groninger Museum, als zij de positie van vrouwelijke kunstenaars in Nederland aanroeren. Gender, stelt Van der Zijpp, doet in de wereld van de beeldende kunst aan het vermaledijde F-woord denken, aan feminisme, en daar wil niemand zich mee associeren. Al die vrouwelijke kunstenaars die borduren en naaien, die gebruik maken van zachte, aaibare materialen en introvert, fragiel werk maken, waarin ze vaak ook nog hun eigen lichaam en vrouwelijkheid thematiseren, al die kunstenaressen lijken alleen maar te onderstrepen dat de clichés over vrouwelijke kunst kloppen. Het maakt in elk geval dat ze minder serieus worden genomen dan mannelijke kunstenaars die, zoals het heet, verwarren, bespotten, het systeem uitdagen. Het is een wonderlijke redenatie van Van der Zijpp, want als vrouwelijke (en mannelijke) kunstenaars het in hun werk over gender hebben, dan doen ze precies dat: verwarren, bespotten, het systeem uitdagen. Misschien niet het alles omspannend systeem van de wereld, wat dat ook moge zijn, maar het systeem van de vastgeroeste sekseverhoudingen. Kijk bijvoorbeeld naar de kleine schilderijen van Hinke Schreuders, die, jawel, daarbij ook de borduurtechniek gebruikt. Dat symbool van brave, vrouwelijke huisvlijt contrasteert scherp met dat wat ze afbeeldt: ranzige pornoplaatjes, expliciete vrouwelijke seksualiteit. In de kerk leest ze het sprookje van Roodkapje voor en legt ze uit dat het kleine meisje voor haar een eigentijdse ‘powergirl’ is die buiten het gebaande paadje treedt en niet bang is voor de grote boze wolf. Het is een goede raad die niet genoeg kan worden opgevolgd. Wees, als het om gender gaat, Roodkapje en verlaat het pad dat uitgestippeld ligt. copyright: Xandra Schutte & Showroom MAMA, 2005 |
